Σοφοκλέους Οιδίπους Τύραννος

Αναμφίβολα ο ορισμός της τραγωδίας..Έργο δυνατό,απαιτητικό,συγκλονιστικό..Ένας μύθος που δραματοποιείται από τον Σοφοκλή ακριβώς γιατί σ' αυτόν περιέχεται η μοίρα και το σκληρό παιχνίδι της σ' έναν άνθρωπο εξαιρετικό και μεγαλοδύναμο που ήρθε στη ζωή σημαδεμένος...Ο Οιδίπους, ο άνθρωπος που κατάφερε να θριαμβεύσει στη ζωή του βασισμένος αποκλειστικά και μόνο στις δικές του δυνάμεις,πέφτει από την απόλυτη ευτυχία στην απόλυτη δυστυχία...Ο άνθρωπος που λύνει το αίνιγμα της Σφίγγας και γίνεται λυτρωτής της πόλης του Θήβας δεν καταφέρνει να λύσει το αίνιγμα της ίδιας του της ζωής...Ο άνθρωπος που φτάνει στο σημείο της ύβρεως αγνοώντας τους θεούς και τα απειλητικά μηνύματά τους μέσω των χρησμών δεν μπορεί να πιστέψει το θανάσιμο παιχνίδι που του έπαιξε η μοίρα..Δεν μπορεί να αντιληφθεί ότι πριν ακόμη γεννηθεί ήταν τυλιγμένος στα θανάσιμα δίχτυα της...Από τη μία πλευρά,θρίαμβος,ανάρρηση σε θρόνο βασιλικό μετά τη σύγκρούση του με το τέρας,ευτυχισμένη οικογενειακή ζωή,αγάπη και θαυμασμός των υπηκόων του...Από την άλλη,επονείδιστα κακά από τη βρεφική του ηλικία κι αργότερα πατροκτονία,αιμομιξία,αυτοτύφλωση και τέλεια εκμηδένιση...Και μέσα σ' όλα αυτά ο διαρκής αγώνας ενός ανθρώπου να μάθει ποιος είναι,να ανακαλύψει την ταυτότητά του που συνοδεύεται αναπόφευκτα από την καταστροφή του...Το αιώνιο σύμβολο του ανθρώπου που δεν μπορεί να ησυχάσει προτού λύσει όλα τα αινίγματα...Τελικά, ο άνθρωπος είναι εφήμερος με την έννοια ότι <<πατάει>> πάνω στη μέρα...Η ανθρώπινη δύναμη και ευτυχία δεν είναι τίποτα άλλο από ένα όνειρο και μία απάτη..<<Ό,τι ζει πεθαίνει>> επαναλαμβάνει στο τέλος του έργου ο Χορός...<<Κανέναν άνθρωπο μην μακαρίζεις για τη ζωή του πριν δεις το τέλος του>>είχε πει ο Σόλων στον Κροίσο και επανέλαβε τώρα ο Χορός...Η  ζωή δεν είναι τίποτα άλλο από ένα πέρασμα,μία μετάβαση από την ευτυχία στη δυστυχία και το αντίστροφο...



Το έργο,λοιπόν,του Τσέζαρις Γκαουζίνις,αποτελεί μία ακόμη μεταφορά του μύθου στη σκηνή..Η αλήθεια είναι ότι ήθελα να δω από καιρό την παράσταση όχι μόνο γιατί θα έβλεπα αυτή τη μεγαλειώδη τραγωδία αλλά και γιατί από την αρχή έγινε στόχος κριτικών πολλών,συχνά αλληλοσυγκρουόμενων...Την παράσταση, εν τέλει,είδα χθες στο Ηρώδειο..Ο κόσμος πολύς,ενθουσιασμένος για αυτό που επρόκειτο να παρακολουθήσει,με μία δόση περιέργειας και συνάμα αγωνίας θα προσέθετα εγώ...Τα φώτα χαμηλώνουν...Οι ηθοποιοί μπαίνουν στη σκηνή κουβαλώντας οι ίδιοι τα σκηνικά...Τα σκηνικά απλά...Μία δίφυλλη πόρτα,σαφώς η πόρτα του ανακτόρου,δύο καλοφτιαγμένες καρέκλες,ένα χαλί και κάποια ταμπούρλα...Η μουσική υποβλητική...σε κερδίζει από την πρώτη στιγμή...Οι ερμηνείες καταπληκτικές...ιδίως ο Αιμίλιος Χειλάκης  στο ρόλο του Οιδίποδα...Έδωσε άψογα στο κοινό ορισμένα από τα βασικά στοιχεία του χαρακτήρα του Οιδίποδα που συνετέλεσαν και αυτά στο βαθμό τους στην πτώση του...Αποφασιστικός,πεισματάρης,ενίοτε σκληρός για να πετύχει το στόχο του,με υπερβολική εμπιστοσύνη στον εαυτό του και στις δυνάμεις του που φτάνει στο σημείο να γίνεται άδικος με ανθρώπους που δεν φταίνε σε τίποτα...Τον Κ. Μαρκουλάκη τον είδαμε σε τρεις διαφορετικούς ρόλους...Αρχικά,στο ρόλο της Ιοκάστης,της μητέρας και γυναίκας του Οιδίποδα...Κατάφερε να μπει δυναμικά στο ρόλο του ιδίως στο σημείο που η Ιοκάστη έχει αντιληφθεί όλη την αλήθεια και προσπαθεί με νύχια και με δόντια να αποτρέψει τον Οιδίποδα από την περαιτέρω έρευνα...Εξίσου καλός και στους άλλους δύο ρόλους του...σ'εκείνον του τυφλού μάντη Τειρεσία και σ' εκείνον του βοσκού...Δίνει παραστατικά τη σύγκρουση Οιδίποδα-Τειρεσία και παράλληλα κάνει απόλυτα αισθητή αφενός την αντίθεση φως-σκότους καθώς ο μάντης εμβληματικά τυφλός είναι προικισμένος με όραση εσωτερική ενώ ο Οιδίπους που υποτίθεται ότι έβλεπε,στην πραγματικότητα ήταν βουτηγμένος στο πιο πηχτό πνευματικό σκοτάδι...Αυτός φυσικά είναι και ο λόγος που στο τέλος τιμωρεί το όργανο της πλάνης του... και αφετέρου την εφιαλτικά δύσκολη θέση του βοσκού που προσπαθεί να το παίξει τρελός προκειμένου να αποφύγει την τραγική αποκάλυψη...Πολύ καλός και ο Χ. Σαπουντζής ως κορυφαίος του Χορού...Ο Λιθουανός σκηνοθέτης έμεινε ουσιαστικά πιστός στη θεατρική μετάφραση του Μ. Βολανάκη όπως επίσης και στον κανόνα των τριών ηθοποιών...Αξιοσημείωτο το γενονός ότι έπαιξαν μόνο άνδρες και γι' αυτό αναγκάστηκε να παραλείψει την τελευταία σκηνή του Οιδίποδα με τις δύο κόρες του...Σίγουρα όλοι μείναμε ευχαριστημένοι...Αν θα ήθελε κανείς να βρει ένα αρνητικό στην προσπάθεια αυτή,ίσως βέβαια αμελητέο για τους περισσότερους,αυτό θα μπορούσε να είναι η λίγο καλύτερη απόδοση της τραγικότητας στα κορυφαία σημεία του έργου...Θα μπορούσαν δηλαδή να παρουσιάσουν κατά κάποιο τρόπο στην <<υπερβολή>> τους ορισμένα σημεία για να προκαλέσουν ακριβώς αυτή την ανατριχίλα και το δέος στο κοινό...λ.χ. στο σημείο που ο Οιδίπους συνειδητοποιώντας ποιος πραγματικά είναι ορμάει στο παλάτι και αντικρύζει το θέαμα της κρεμασμένης Ιοκάστης ενώ ο ίδιος τυφλώνεται με τα ίδια του τα χέρια και τότε προβάλλει από το παλάτι με το φωτοστέφανο της αίγλης και του μαρτυρικού μεγαλείου,όπως αρμόζει σε όλους τους αληθινά τραγικούς ήρωες προσφέροντας τη λύτρωση στους θεατές...ο άνθρωπος ακόμη και τη στιγμή της τέλειας εκμηδένισής του,ακόμη και τη στιγμή που συνειδητοποιεί ότι είναι ο πιο θεομίσητος και καταραμένος άνθρωπος στη γη...τη στιγμή,λοιπόν,αυτή παρουσιάζεται υπερήφανος,αξιοπρεπής,δυνατός...ορθώνει το ανάστημά του και δέχεται τη μοίρα του όπως ακριβώς είναι..εκεί λοιπόν, ίσως, χρειαζόταν οι ηθοποιοί να εκφράσουν λίγο πιο έντονα και καθαρά τα συναισθήματά τους ακριβώς για να αισθανθούμε κι εμείς αυτή τη λύτρωση,την κάθαρση....Ο Οιδίπους είναι σίγουρα η σοφόκλεια εικόνα του Ανθρώπου,καθώς και το αριστοτελικό πρότυπο του Τραγικού Ήρωα,η ουσιαστική μεγαλοσύνη του...